Static & Dynamic Code Analyze

Statik ve dinamik kod analizi, yazılım güvenliğini güçlendirmek için kullanılan iki tamamlayıcı yaklaşımdır. Statik kod analizi (SAST), uygulama çalıştırılmadan önce kaynak kod (veya derlenmiş çıktı) üzerinde yapılan incelemeleri kapsar. Amaç; güvenli olmayan kod desenlerini, hatalı kullanım kalıplarını ve potansiyel zafiyetleri geliştirme sürecinin erken aşamalarında tespit etmektir.

Dinamik kod analizi (DAST) ise uygulama çalışır durumdayken yürütülür. Gerçek kullanıcı davranışlarını taklit eden istekler gönderilir, uygulamanın verdiği yanıtlar ve çalışma zamanı (runtime) davranışı analiz edilir. Bu yöntem, özellikle canlı akışta ortaya çıkan; oturum yönetimi, yetkilendirme akışı, hata mesajları, istemci-sunucu iletişimi gibi konularda daha görünür sonuçlar üretir.

Temel fark şudur: SAST çoğunlukla “kodun içinde risk üretme ihtimali olan noktaları” ortaya çıkarır; DAST ise “çalışan sistemde gerçekten sömürülebilen güvenlik açıklarını” doğrular. Tugay Siber Güvenlik yaklaşımında her iki analiz birlikte ele alınarak hem erken tespit hem de kanıtlanmış risk yönetimi hedeflenir.

Modern yazılımlar; sürekli değişen kod tabanları, üçüncü parti kütüphaneler, API entegrasyonları ve hızlı sürüm döngüleri ile büyür. Bu yapı, güvenlik kontrolleri düzenli yapılmadığında “gizli açıkların” üretim ortamına taşınmasına neden olabilir. Statik ve dinamik kod analizi, güvenliği kişiye bağlı kontrolden çıkarıp ölçeklenebilir, tekrarlanabilir ve ölçülebilir bir sürece dönüştürür.

Üretime çıkan bir zafiyetin maliyeti yalnızca teknik değildir: servis kesintisi, veri ihlali, itibar kaybı, sözleşmesel yaptırımlar ve uyum riskleri doğurabilir. Kod analizi; bu riskleri daha erken yakalayarak düzeltme maliyetini düşürür, saldırı yüzeyini azaltır ve kurumun güvenlik olgunluğunu artırır.

Tugay Siber Güvenlik için amaç yalnızca “açık bulmak” değil; bulguları etki-olasılık bazında önceliklendirmek, kanıtlamak ve uygulanabilir iyileştirme adımlarıyla kapatılmasını sağlamaktır.

Statik kod analizi, kodun içinde güvenli olmayan kullanım kalıplarını ve zafiyet üretme riski taşıyan noktaları tespit eder. Bu analizler; mimari, framework ve kodlama standartlarına göre genişletilebilir. En sık karşılaşılan bulgu kategorileri şunlardır:

Enjeksiyon riskleri (SQL/NoSQL/LDAP/Command), XSS (output encoding ve sanitization eksikleri), yetkilendirme hataları (rol kontrolü atlama, IDOR eğilimleri), kimlik doğrulama kusurları (zayıf parola politikası, hatalı oturum yönetimi), güvensiz kriptografi (zayıf algoritma, hatalı anahtar yönetimi), hardcoded parola/token/API key gibi hassas bilgiler ve hata/log yönetimi nedeniyle oluşabilecek hassas veri ifşaları.

Statik analiz, özellikle kod yayına çıkmadan önce yapıldığında en yüksek değeri üretir. Çünkü sorunlar büyümeden düzeltilir; sonrasında dinamik analizle “sömürülebilirlik” doğrulaması daha net yapılır.

Dinamik kod analizi, uygulama çalışırken yapılan kontrollü testler üzerinden, saldırganın dışarıdan denediği istismar senaryolarını doğrulamaya odaklanır. Uygulamanın yanıtları, yönlendirmeleri, hata mesajları ve yetki kontrol davranışı gibi sinyaller değerlendirilir.

Sık ortaya çıkan saldırı türleri: SQL/Command injection, Broken Access Control (yetki yükseltme, rol atlama, IDOR senaryoları), oturum zafiyetleri (cookie bayrakları, token ömrü, session fixation), CSRF, kimlik doğrulama bypass, güvensiz dosya yükleme/indirme ve iş mantığı (business logic) kötüye kullanımı (limit aşımı, akış atlama, kampanya/ödeme/kupon manipülasyonu gibi).

Tugay Siber Güvenlik süreçlerinde dinamik analiz; kurumun operasyonunu etkilemeyecek şekilde kapsamlandırılır, kritik uçlar ve veri akışları önceliklendirilir, bulgular kanıt ve öneriyle birlikte raporlanır.

Evet. Kurumsal güvenlikte tek bir yöntemle tam kapsama ulaşmak gerçekçi değildir. Statik analiz, kodun içinde risk üretme ihtimali olan noktaları erken yakalar; dinamik analiz ise çalışan uygulamada bu risklerin gerçekten sömürülebilir olup olmadığını doğrular.

Birlikte uygulandığında; yanlış pozitifler daha hızlı elenir, bulgular daha doğru önceliklendirilir ve geliştirme ekibine “gerçekten işe yarayan” düzeltme adımları sağlanır. Bu yaklaşım, güvenliği yalnızca test aşamasına sıkıştırmadan, yazılım yaşam döngüsünün bir parçası haline getirir.

Kod analizi ideal olarak uygulama yayına alınmadan önce yapılmalıdır. Çünkü yayın öncesi dönemde yapılan düzeltmeler; daha az maliyetli, daha hızlı ve operasyonel riski daha düşük olur. Ayrıca kritik açıkların canlıya taşınması engellenir.

Ancak güvenlik tek seferlik bir kontrol değildir. Uygulama her güncelleme aldığında, yeni modül/endpoint eklendiğinde veya bağımlılıklar güncellendiğinde yeni riskler doğabilir. Bu nedenle statik analizin CI/CD’ye entegre edilmesi ve dinamik analizlerin belirli periyotlarla veya kritik değişikliklerden sonra tekrarlanması önerilir.

Uygun planlama ve kontrollü senaryolarla production ortamda dinamik analiz yapılabilir; ancak “her koşulda” önerilmez. DAST testleri yanlış kurgulanırsa performans etkisi yaratabilir, beklenmedik hatalara veya iş sürekliliği risklerine yol açabilir.

Tugay Siber Güvenlik yaklaşımında production testleri; mümkünse önce staging/pre-prod ortamda doğrulama yapıldıktan sonra, operasyon ekipleriyle koordineli şekilde, trafik yoğunluğu düşük zaman aralıklarında ve sınırlı senaryolarla yürütülür. Eğer üretim ortamında test yapmak riskliyse, production’a benzer konfigürasyona sahip pre-prod ortam en sağlıklı alternatiftir.

Statik kod analizi, doğası gereği kodun iç yapısını incelemeye dayanır; bu yüzden çoğunlukla kaynak koda veya derlenmiş artefaktlara erişim gerektirir. Buna karşılık dinamik kod analizi, uygulamayı çalışırken dışarıdan etkileşimle test ettiği için kaynak koda erişim olmadan da yürütülebilir.

Kaynak kod erişimi olmayan projelerde hedef, iç kalite kontrol yerine daha çok “dışarıdan sömürülebilirlik” ve “konfigürasyon kaynaklı risklerin” tespitidir. Bu senaryolarda kapsam; kritik fonksiyonlar, kimlik doğrulama akışları, yetki kontrolleri ve veri sızıntısı riski yüksek noktalar üzerinden şekillendirilir.

Evet. Statik (SAST) ve dinamik (DAST) analiz, OWASP Top 10 kapsamındaki risklerin önemli bir bölümünü kapsayacak şekilde uygulanabilir. Injection, broken access control, authentication/session zafiyetleri, security misconfiguration ve hassas veri ifşası gibi başlıklar iki yöntemle farklı açılardan görünür hale gelir.

Bununla birlikte “kapsam”, uygulamanın türüne (web, API, mobil), teknoloji yığınına ve test senaryolarına bağlıdır. Tugay Siber Güvenlik’te OWASP yaklaşımı yalnızca sınıflandırma için değil; bulguların önceliklendirilmesi ve iyileştirme planının oluşturulması için de referans çerçeve olarak kullanılır.

En etkili yaklaşım, otomatik araçlar ile manuel doğrulamanın birlikte kullanıldığı hibrit modeldir. Otomatik araçlar geniş kapsamlı tarama sağlar ve büyük kod tabanlarında hızlı görünürlük sunar; ancak tek başına yeterli değildir.

Manuel analiz; iş mantığı hatalarını görmek, false positive sonuçları ayıklamak, sömürülebilirliği doğrulamak ve geliştirici ekibe kod bağlamına uygun düzeltme önerileri vermek için kritik öneme sahiptir. Kurumsal hedef; “çok bulgu” değil, doğru bulgu ve gerçek risk azaltımı üretmektir.

False positive, otomatik analiz araçlarının potansiyel risk diye işaretlediği ancak uygulama bağlamında gerçek bir zafiyet üretmeyen sonuçlardır. Bu sonuçlar; kod bağlamı ve veri akışı analizi, koruyucu kontrollerin doğrulanması ve gerektiğinde kontrollü PoC (kanıt) denemeleriyle ayıklanır.

Tugay Siber Güvenlik raporlamasında amaç, geliştirme ekibinin zamanını gerçek risklere yönlendirmektir. Bu nedenle bulgular; etki, sömürülebilirlik ve kapsam kriterleriyle yeniden sınıflandırılır ve net aksiyon adımları ile sunulur.

Kod analizinin ana hedefi güvenliktir; ancak bazı güvenlik bulguları performansla kesişir. Statik analiz; gereksiz kaynak tüketimi, riskli bellek kullanımı, verimsiz döngüler veya hatalı exception yönetimi gibi performansı etkileyebilecek işaretler verebilir.

Dinamik analiz ise çalışma zamanında davranışı gözlemlediği için belirli isteklerde gecikme, aşırı kaynak kullanımı veya yanlış rate limiting gibi konularda ipuçları verebilir. Bu gözlemler, özellikle DoS riskleri ve iş sürekliliği açısından değerlidir. İhtiyaç halinde performansla ilişkili kritik gözlemler ayrı bir bölümde ele alınabilir.

Mikroservis mimarilerde her servis bağımsız geliştirildiği ve dağıtıldığı için statik analiz servis bazında yapılmalıdır. Ancak gerçek risk yalnızca tek bir serviste değil, servisler arası iletişim ve kimlik doğrulama/ yetkilendirme akışlarında ortaya çıkar. Bu nedenle mikroservislerde analiz, “servis içi” ve “servisler arası” katmanlar olarak kurgulanır.

En iyi uygulama; her servis için SAST, API ve entegrasyon akışları için DAST, ayrıca CI/CD üzerinde security gate yaklaşımıdır. Tugay Siber Güvenlik’te kapsam; kritik servisler, veri akışları ve yüksek etki alanları önceliklendirilerek yönetilebilir hale getirilir.

Evet. Android ve iOS uygulamalarında statik analiz; hardcoded anahtarlar, zayıf kriptografi, güvensiz depolama, loglarda hassas veri ifşası, tersine mühendislik riskleri ve yanlış izin (permission) kullanımı gibi konuları ele alır. Bu sayede uygulamanın yayın öncesi güvenlik duruşu güçlendirilir.

Dinamik analiz ise uygulama çalışırken API çağrıları, trafik güvenliği (TLS/sertifika doğrulama), oturum yönetimi, yetkilendirme kontrolleri ve veri aktarım davranışlarını doğrular. Mobil uygulamalar doğrudan kullanıcı verisi taşıdığı için, bu analizler KVKK ve kurumsal veri güvenliği açısından kritik önem taşır.

Hayır. Kod analizi (SAST/DAST) ve penetrasyon testi farklı amaçlara hizmet eder ve birbirinin yerine geçmez. Kod analizi; kodun iç yapısını ve çalışma zamanındaki davranışı sistematik şekilde inceleyerek zafiyetleri tespit eder. Penetrasyon testi ise saldırgan bakış açısıyla; sistemin dışarıdan nasıl istismar edilebileceğini, zincirleme senaryolarla (chaining) değerlendirir.

En iyi sonuç; kod analizi ile erken tespit ve süreç iyileştirme, penetrasyon testi ile doğrulama ve gerçek dünya saldırı senaryoları üzerinden dayanıklılık ölçümü yapmaktır. Tugay Siber Güvenlik yaklaşımında bu çalışmalar birbirini tamamlar ve kurumun güvenlik olgunluğunu kalıcı olarak artırır.